Z racji wykonywania zawodu zaufania publicznego członkowie samorządu podlegają odpowiedzialności zawodowej i dyscyplinarnej w budownictwie. Właściwymi organami Izby są: OROZ i OSD.
Rozwijając skróty: Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej oraz Okręgowy Sąd Dyscyplinarny. Pierwszy z organów rozpoznaje skargi i dokonuje wstępnej oceny zarzutów, zbierając materiał dowodowy celem ustalenia prawdy materialnej, a następnie, w przypadku potwierdzenia zarzutów – składa do sądu wniosek o ukaranie w odpowiedzialności zawodowej lub o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Występuje on przed sądem jako oskarżyciel.
Natomiast sąd, działający na wniosek rzecznika, uprawniony jest do oceny zachowania członka Izby w kontekście zarzutów i przedstawionego materiału dowodowego. W efekcie może nałożyć na członka Izby kary przewidziane w ustawie – Prawo budowlane lub ustawie o samorządach zawodowych, które zależą od charakteru sprawy, ciężaru czynu, ewentualnie uprzedniej karalności.
Objęci wspólną ustawą z grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych członkowie izby inżynierów i członkowie izby architektów są jedynymi grupami zawodowymi obdarzonymi tzw. zaufaniem publicznym, które podlegają aż dwu rodzajom odpowiedzialności przed swoimi izbami. W roku 2025 przez Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej Podlaskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa (OROZ) zostały zarejestrowane 23 sprawy, z czego 18 – w trybie odpowiedzialności zawodowej w budownictwie, a pięć zarejestrowano jako dyscyplinarne.
W poniższym artykule skupimy się na działalności Rzecznika.
Sprawy z 2025 r. w podziale na specjalności uprawnień
Odpowiedzialność zawodowa
Część spraw z zakresu odpowiedzialności zawodowej w skali kraju inicjowanych jest przez organy nadzoru budowlanego, które w wyniku działań kontrolnych mogą wnieść do samorządu wniosek o wszczęcie postępowania. W okresie sprawozdawczym w Podlaskiej Izbie na 18 spraw w trybie odpowiedzialności zawodowej pięć wniosków złożyły organy nadzoru budowlanego: dwa – PINB w Radzyniu Podlaskim i trzy – Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.
Wnioski PINB w Radzyniu Podlaskim zostały przekazane według właściwości Okręgowemu Rzecznikowi Odpowiedzialności Zawodowej Lubelskiej OIIB. Natomiast dwie sprawy złożone przez GINB w wyniku kontroli przeprowadzonych na terenie gminy Bielsk Podlaski umorzono z powodu braku wystarczających podstaw do skierowania wniosku o ukaranie do Sądu Dyscyplinarnego, jedna była na koniec okresu sprawozdawczego w toku. Skargi dotyczyły braku części rysunkowej planu bioz, adresu kierownika budowy oraz nazwy obiektu na stronie tytułowej planu. Odrębnym zarzutem był brak ustanowionych formalnie w dzienniku budowy osób z innymi specjalnościami (elektrycznej, sanitarnej) niż specjalność kierownika budowy.
Z pozostałych skarg dwie wniesione zostały przez gminę Juchnowiec Kościelny i jedna – Podlaski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Białymstoku. Pozostałe wnioski złożone zostały przez: podmioty gospodarcze, osoby fizyczne występujące w roli inwestorów oraz podmioty i osoby niezadowolone z wyników ekspertyz i opinii technicznych. Sprawy złożone przez gminę Juchnowiec Kościelny zawieszono z uwagi na zagadnienie wstępne za jakie Rzecznik uznał prowadzenie w sprawie budowy objętej skargą postępowania przez powszechne organy ścigania. W sprawie wszczętej na skutek skargi PZDW Rzecznik uznał, że sprawca nie dopuścił się czynu wypełniającego znamiona czynów z zakresu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie. W odniesieniu do pozostałych spraw wszczętych na skutek rozpatrzenia skarg osób prywatnych i firm ich stan przedstawiał się następująco. Dwie sprawy zostały umorzone w wyniku stwierdzenia przedawnienia określonego w art. 100 ustawy – Prawo budowlane, zgodnie z którym nie można wszcząć postępowania po upływie trzech lat od dnia zakończenia robót, albo zawiadomienia o zakończeniu budowy lub wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego.
W obu umorzonych sprawach Rzecznik w trakcie prowadzonych postępowań ustalił, że upłynęły trzy lata od wpływu zawiadomienia o zakończeniu robót do organów nadzoru budowlanego. Rzecznik po stwierdzeniu takiej negatywnej przesłanki formalnej nie może dalej badać sprawy merytorycznie. Dwie sprawy umorzono ze względu na bezprzedmiotowość wywołaną brakiem podstaw do skierowania wniosku o ukaranie do sądu dyscyplinarnego – Rzecznik nie potwierdził zasadności zarzutów.
Dwie sprawy zostały przekazane według właściwości do okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej Warmińsko-Mazurskiej oraz Lubuskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa, gdyż o właściwości w tych sprawach decyduje miejsce popełnienia czynu, a nie członkostwo.
Jedną sprawę umorzono z powodu stwierdzenia braku członkostwa w izbie osoby, której dotyczyła skarga. Warunkiem odpowiedzialności zawodowej przed organami samorządu zawodowego jest bowiem członkostwo w dacie czynu, w czasie prowadzenia postępowania oraz orzekania. Pozostałe trzy sprawy ze skarg podmiotów gospodarczych i osoby fizycznej na koniec roku były w trakcie zbierania dowodów.
W większości skarg zarzucano członkom Izby pełniącym samodzielne funkcje techniczne na budowach niedbałe i niezgodne ze stanem faktycznym prowadzenia dziennika budowy, brak odbioru robót zanikających lub ulegających zakryciu oraz dopuszczenie do niezgodności robót z przepisami i zatwierdzoną dokumentacją techniczną. Jedna ze skarg dotyczyła nierzetelnego sporządzenia ekspertyzy technicznej w wykonaniu postanowienia organu nadzoru.
Odpowiedzialność dyscyplinarna
Przechodząc do odpowiedzialności dyscyplinarnej, podlaski OROZ zarejestrował w 2025 r. pięć spraw tego rodzaju. Wymaga tu zasygnalizowania, że z ich zakresu wyłączone są sprawy z tytułu odpowiedzialności zawodowej ściśle związane z wykonywaniem obowiązków w ramach samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (kierownika budowy, robót, inspektora nadzoru inwestorskiego etc.). Postępowania dyscyplinarne dotyczą zatem przeważnie zachowań członków Izby niezgodnych z kodeksem etyki zawodowej, do którego przestrzegania są oni zobowiązani. Aktualny kodeks członków PIIB został przyjęty uchwałą Nr PIIB/KZ/0016/2024 XXIII Krajowego Zjazdu Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa z dnia 14 czerwca 2024 r. i jest opublikowany na stronie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa.
Jedną ze spraw o charakterze dyscyplinarnym umorzono z powodu braku podstaw do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego do sądu. W innym przypadku odmówiono wszczęcia postępowania wyjaśniającego w trybie odpowiedzialności dyscyplinarnej gdyż skarga nie była związana z pełnieniem przez członka Izby czynności zawodowych. W kolejnej sprawie OROZ odmówił wszczęcia postępowania gdyż, w wyniku przeprowadzonych czynności ustalił, że skarga dotyczyła samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie a zatem ma charakter zawodowy. Wobec tego sprawę przekazano Rzecznikowi Lubuskiej Okręgowej OIIB ze względu na właściwość miejscową wynikającą z położenia budowy w województwie lubuskim. Jedna ze spraw dotyczyła opinii biegłego sądowego sporządzonej przed wejściem w życie nowego kodeksu etyki i odmówiono wszczęcia postępowania wyjaśniającego gdyż biegli sądowi według tego stanu prawnego nie podlegali organom izby w zakresie pełnionej przez nich funkcji.
W ostatniej ze spraw odmówiono wszczęcia postępowania wobec stwierdzenia, że skarga dotyczy zawieszonego członka Izby i zarzucane czyny nastąpiły w okresie gdy członek miał status zawieszonego. W wyniku rozpatrzenia zażalenia osoby, która złożyła przedmiotową skargę Krajowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej Polskiej IIIB utrzymał postanowienie Rzecznika POIIB w mocy.
Pozostałe sprawy
Rzecznik prowadził także dziesięć spraw niezakończonych w latach poprzednich lub zwróconych do ponownego rozpoznania, w tym jedną – w trybie dyscyplinarnym a pozostałe – w zawodowym. W sprawie zakwalifikowanej w trybie dyscyplinarnym postępowanie umorzono ze względu na brak znamion deliktu dyscyplinarnego w postępowania członka samorządu. Co do spraw z zakresu odpowiedzialności zawodowej w jednej ze spraw złożono wniosek o ukaranie do sądu, który został zwrócony przez Sąd do uzupełnienia braków i na koniec 2025 r. sprawa nie była zakończona. W sześciu sprawach postępowania umorzono ze względu na bezprzedmiotowość spowodowaną brakiem podstaw do złożenia wniosku o ukaranie do sądu dyscyplinarnego. Pięć z nich było zawieszonych z uwagi na prowadzenie spraw stanowiących w ocenie Rzecznika zagadnienia wstępne w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W jednej sprawie postępowanie umorzono z uwagi na skreślenie z listy członków Izby na wniosek.
Jedna sprawa pozostaje zawieszona w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie sprawy stanowiącej zagadnienie wstępne przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, w której wyznaczono 2,5-letni okres oczekiwania na rozprawę. Ponadto w 2025 r. złożona została skarga na OROZ POIIB do Krajowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej, która została uznana przez organ drugiej instancji za bezzasadną.
Podsumowując Rzecznik Podlaskiej OIIB w roku 2025 prowadził łącznie 33 postępowania – 23 z 2025 r. i dziesięć z lat ubiegłych, z czego zakończył 26. Ponadto ROZ przekazał cztery sprawy z zakresu odpowiedzialności zawodowej według właściwości miejscowej OROZ Lubuskiej, Lubelskiej i Warmińsko-Mazurskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa. W okresie sprawozdawczym Rzecznik skierował do Sądu Dyscyplinarnego Podlaskiej OIIB jeden wniosek o ukaranie, który został zwrócony organowi do uzupełnienia i według stanu na koniec 2025 r. postępowanie wyjaśniające było w toku.
Monika Urban-Szmelcer
Zdjęcie: Barbara Klem
| Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej Podlaskiej OIIB w kadencji 2022-2026 Elżbieta Sacharewicz – koordynator (na zdjęciu czołówkowym) Krystyna Lipińska Anna Andruszkiewicz Tomasz Kamiński Tomasz Marcin Pawłowski Danuta Piszczatowska Marcin Szaniawski Kamil Wierciszewski (rezygnacja 20 grudnia 2023 r.) |
