Schrony, ukrycia, miejsca doraźnego schronienia to budowle specjalne grupy obiektów antropogenicznych w inżynierii lądowej. W Polsce coraz częściej się o nich mówi.
Zainteresowanie wynika z powodu rosnących napięć geopolitycznych, co skutkuje zwiększonym zainteresowaniem budową – nawet – prywatnych schronów oraz działaniami rządowymi na rzecz poprawy infrastruktury obrony cywilnej. Obecna liczba schronów publicznych jest wystarczająca zaledwie dla ułamka populacji. Wprowadza się nowe przepisy, by ułatwić budowę schronów i ukryć doraźnych, a samorządy mają budować schrony publiczne, otrzymując wsparcie finansowe. Wprowadzane są też aplikacje wskazujące najbliższe miejsca schronienia i trwa edukacja społeczeństwa, jak reagować na alarm.
Tematem interesują się instytucje publiczne (jak Straż Pożarna, przygotowująca bazę danych schronów), firmy budowlane (oferujące ich projektowanie i budowę), jak i osoby prywatne (klasa średnia, właściciele domów), które w obliczu niepewności szukają bezpieczeństwa, kupując lub przygotowując własne schrony. Oczywiście słowo „schron” jest tu przytaczane potocznie.
Temat miejsc ukrycia był poruszany przez środowisko inżynierskie podczas wczorajszej (21 stycznia 2026r.) Inżynierskiej środy, która odbyła się w budynku NOT przy ul. Skłodowskiej 2 w Białymstoku. Ciekawą prelekcję na ten temat przygotował dr hab. inż. Jerzy Obolewicz, prof. instytutu naukowego Inżynierii Bezpieczeństwa Obiektów Antropogenicznych i członek Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa Oddział w Białymstoku. Wspólnie z autorem przygotowaliśmy Państwu relację z wystąpienia. Zatem… zapraszamy do lektury.
Tytułem wstępu kilka słów wprowadzających. Otóż… obiekty specjalne (schrony, ukrycia, miejsca doraźnego schronienia) to obiekty antropogeniczne obszaru inżynierii lądowej, które przeszły transformację od historycznych obiektów budowlanych po współczesne, zintegrowane systemy ochrony ludności. Do 1989 r. postrzegano je jako obiekty ochrony ludności cywilnej przez pryzmat obrony cywilnej i skupiano się na militarnych schronach. Dziś system ochrony ludności obejmuje również ukrycia (piwnice, garaże) i miejsca doraźnego schronienia (tunele, stacje metra), w które – na mocy nowej ustawy – mają być wyposażane nowe budynki, zapewniając bezpieczeństwo w razie różnorodnych zagrożeń, od działań wojennych po klęski żywiołowe.
Dawne schrony w dzisiejszych czasach pełnią różnorodne role: od obiektów (pomieszczeń) handlowych, muzeów i atrakcji turystycznych, przez miejsca pamięci i edukacji o historii, po podstawy współczesnych systemów obronnych, które wymagają modernizacji. Choć wiele z nich pochodzi z czasów II wojny światowej, wiele konstrukcji jest nadal użytecznych, a niektóre państwa (jak Czechy, Słowacja, Szwecja, Litwa, Niemcy, Norwegia) utrzymują je „przy życiu”, podczas gdy w Polsce Państwowa Straż Pożarna dokonała inwentaryzacji i udostępniła mapy schronów (MDS) i ukryć, przypominając o znaczeniu obronności (Aplikacja „budowle ochronne” 2.0PSP).
Artykuł jest podzielony na trzy części. W pierwszej zdefiniowano obiekty antropogeniczne, obiekty inżynierii lądowej, obiekty budowlane, budowle ochronne oraz przedstawiono rys historyczny przepisów w zakresie budownictwa ochronnego w Polsce. W części drugiej opisano białostockie budowle ochronne oraz odpowiedzialność za budowle ochronne w województwie podlaskim. W części trzeciej zaproponowano podejście procesowe do zarządzania budowlami ochronnymi, obejmujące projektowanie, wykonywanie, użytkowanie dotyczące zagadnień inżynierii lądowej w zakresie technicznym, ekonomicznym, prawnym przez wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego w całym cyklu całego życia obiektu.
Zachęcamy do lektury poniższej prezentacji.
Tekst: Jerzy Obolewicz
Zdjęcia: Barbara Klem
